Kanal (1979)

Kanal (1979), Türk sinemasında toplumsal gerçekçi akımın en dürüst ve çarpıcı örneklerinden biridir. İhsan Yüce’nin gerçek olaylardan esinlenen güçlü senaryosu ve Erden Kıral’ın minimalist yönetmenliği, filmi sadece bir dönem yapıtı olmaktan çıkarıp zamansız bir adalet çığlığına dönüştürür.

Film, güneydoğunun kavurucu sıcağında, bir yanda sıtma salgınıyla kırılan çaresiz köylüleri, diğer yanda kendi zenginliği için köyün suyunu gasp eden Haşim Ağa’yı (Kamran Usluer) merkezine alır. Bu köhne düzenin ortasına düşen idealist ve genç Kaymakam (Tarık Akan) ile Doktor Zeynep (Meral Orhonsay), devletin asil yüzünü temsil ederken bürokrasinin ve feodalizmin duvarlarına çarparlar. Tuncel Kurtiz ise Abuzer Dayı rolüyle halkın çaresizliğini ve sessiz öfkesini muazzam bir doğallıkla perdeye taşır.

Arif Erkin’in ödüllü müzikleriyle derinleşen atmosfer, sinematografinin çiğ ve çıplak gerçekliğiyle birleştiğinde seyircide derin bir klostrofobi ve çaresizlik hissi yaratır. Kanal, sinemasal ajitasyona kaçmadan, gücü elinde bulunduranların doğayı ve insanı nasıl sömürebileceğini; hukukun ise bazen bu güç karşısında nasıl çaresiz bırakıldığını anlatan tokat gibi bir başyapıttır.